Her yönüyle İran ve Türkiye

Ersin Kaplan

Temmuz ayında Viyana'da, İran'a yıllardır uygulanan ekonomik yaptırımların hafifletilmesine yönelik anlaşmanın kabul edilmesi, Türkiye'yi de yakından ilgilendiren bir gelişmeydi. Çünkü Ortadoğu'da Mısır'dan sonra en kalabalık ülke olan İran'ın enerji ihracatını etkinleştirmesi, uluslararası finansmana erişiminin kolaylaşması ve küresel yatırımcılara kapılarını açması bekleniyor.

Özetle Türkiye'nin bundan sonra çok güçlü bir komşusu olacak. Ve iki ülkenin son 36 yıldır sınırlı düzeyde tuttuğu ilişkilerin gelecekte ne yönde ilerleyeceğini zaman gösterecek. Ancak çeyrek asırdan fazla bir süredir uluslararası ambargo altında tutulan komşumuzun tüm güçlüklere rağmen ekonomisini ve toplumsal gelişimi nasıl ayakta tutmayı başardığına birlikte göz atalım...*

* Rakamlar ve değerlendirmeler, Turkish Yatırım Menkul Değerler'in Ağustos 2015 tarihli “Her Yönüyle İran Dosyası” başlıklı raporundan ve IMF, WEO Database'den alınmıştır.


Nüfus

İran 78.5 milyon kişi

Türkiye 77.6 milyon kişi

İran’da genç, eğitimli, özgürleşmek ve dünyaya entegre olmak isteyen bir nüfus olduğunu biliyoruz. Yaptırımların kalkması İran yönetimi için coğrafi güç ve prestij; İran halkı için ise daha fazla iş, ekmek, para, refah ve özgürlük anlamına geliyor.


GSYH

İran 482 milyar $

Türkiye 800 milyar $

Yaptırımlar kalkarsa İran’lı şahıs ve şirketler, yurtdışındaki yabancı bankalarda tuttukları paranın yaklaşık 100 milyar dolarını İran’a iade edebilecek. Bu da İran ekonomisinde hızlı bir kalkış için ziyadesiyle yeterli bir tutar.


Kişi başına düşen yıllık ortalama gelir

İran 6 bin 350 $

Türkiye 10 bin 400 $

Ambargolar kalktığında iç tüketim doğal olarak artacak. İnsanlar para harcamaya başlayınca cep telefonu, mobilya, beyaz eşya, araba almaya başlayacak. İranlıların alışveriş turizminde de ülkeye en fazla gelir bırakan turist grupları arasında yer alıyor, istatistiklere göre Türkiye’de yaptığı alışveriş sonrasında en fazla vergi iadesini yine İranlılar alıyor.


Temel harcamalara bütçeden ayrılan pay

İran %22 ordu %18 eğitim %11 sağlık

Türkiye %16 ordu ve güvenlik %15 eğitim %6 sağlık


Dış borç stokunun GSYH’ye oranı

İran %13

Türkiye %50.3

Türkiye, GSMH’sinin yüzde 6'sını enerji ithalatına harcıyor. Ve İran'dan petrol ithalatı yapan ülkeler arasında ilk sırada yüzde 30.6 pay ile Türkiye yer alıyor.


Toplam tasarrufların GSYH’ye oranı

İran %53.8

Türkiye %12.5

İran’da araba ve konut, önemli bir yatırım aracı durumunda. İstatistiklere göre İran'da hane halkı borçluluğu da çok düşük seviyede..


Yıllık enflasyon

İran %18.8

Türkiye %7

Yaptırımların kalkması ile birlikte İran ekonomisinin 2016 yılından itibaren yüzde 7–8’lik bir büyüme trendine girmesi bekleniyor.


2015’in ilk 5 ayında turist sayısındaki artış

İran %6,3

Türkiye -%1,2

Ambargoların kalkması ile İran’ın 250 milyar dolarlık bir dış ticaret hacmi oluşturacağı ve Türkiye’nin de bu pastadan en az yüzde 10 pay alması ve çarpan etkisi ile İran üzerinden tüm körfeze ticaretimiz hızla artması bekleniyor.


İşgücü büyüklüğü

İran 27 milyon

Türkiye 28 milyon

UNESCO’nun verilerine göre dünyada kadın üniversite mezunlarının erkeklere oranının en yüksek olduğu ülke İran. Ancak yakın zamanda İran’da kadınların üniversitelerde mühendislik, işletme, nükleer fizik, arkeoloji gibi alanların bulunduğu 77 bölümde eğitim alması yasaklandı. Gerekçe evlilik ve çocuk doğum oranlarındaki düşüş.


Genç işsizlik oranı

İran %24

Türkiye %17,9


Yıllık petrol üretimi (varil)

İran 4 milyar

Türkiye 16.6 milyon

Yıllık petrol tüketimi (varil)

İran 2 milyar

Türkiye 260 milyon

İran, yaptırımlardan sonra petrol üretimini kısmak yerine, üretmeyi ve ürettiğini stoklamayı tercih etti. Halen İran Körfezi’nde tankerlerde tutulan önemli miktarda petrol stoku var. İran, 151 milyar varil ile dünya petrol rezervlerinin yaklaşık %10’una sahip ve beşinci sırada. Ayrıca, 26,69 trilyon m³’lük doğalgaz rezervleriyle Rusya’dan sonra dünya ikinciliğini elinde bulunduruyor. Bunun yanında 1 milyar ton demir, 1 milyar ton kömür ve 800 milyon ton bakır rezervi ile zengin yeraltı kaynaklarına sahip.


Cep telefonu penetrasyon oranı

İran 2.5 milyon %5

Türkiye 72 milyon adet %112


İnternet kullanıcı sayısı

İran 20 milyon

Türkiye 45 milyon

Eğitimli bir işgücüne sahip ve elektrik –elektronik başta olmak üzere, oransal olarak dünyanın en fazla mühendis mezun eden ülkesi. ABD’de mezun mühendis sayısı 237 bin, İran’da 233 bin. Türkiye ise bu listede ilk 10'da yer almıyor.